In de middeleeuwen (en ook vele eeuwen daarna) was de kerk het middelpunt van het dorp. Hij bepaalde in hoge mate het ritme van het dagelijks bestaan. Men geloofde dat gebed directe invloed had op het welzijn van het dorp, bijvoorbeeld door om bescherming en voorspoed te vragen.
Leren vond voornamelijk plaats binnen deze religieuze context. De meeste dorpsbewoners waren ongeletterd, maar via preken en het gezamenlijk opzeggen van gebeden leerden zij de belangrijkste christelijke ideeën en regels kennen.
Ook op de eerste scholen was het ambt van onderwijzer onlosmakelijk verbonden aan allerlei taken binnen de kerk.
De Reformatie had een grote invloed op het dorpsleven in de zestiende eeuw. In veel dorpen stond de kerk centraal, en veranderingen in het geloof raakten daarom vrijwel iedereen. Waar dorpen protestants werden, verdwenen katholieke gebruiken zoals heiligenverering. De kerkdienst kwam meer te draaien om de preek en het lezen van de Bijbel. Het rooms-katholieke deel van de bevolking zocht zijn toevlucht in schuilkerken. Er ontstond een scheiding tussen de bevolkingsgroepen.
