Erve Oude Zeysveld
Erve Oude Zeysveld, een markante boerderij!
Een gevelsteen, oud metselverband, traditioneel tegelwerk, oude gebinten of een typerende bouwconstructie. Uit dit soort kenmerken kun je soms de leeftijd van een bouwwerk afleiden. Dat geldt ook voor Oude Zeysveld, gelegen aan de rand van het dorp, aan de oude uitvalsweg naar Zwolle, Zwolseweg 69.
De boerderij
De boerderij en z’n bouwgeschiedenis zijn interessant. Plattegrond en opstal laten iets zien van de wijze van wonen en werken in vroegere tijden. De boerderij bezit nog een zogenaamde onderschoer: terugliggende achterdeuren onder het dak van de achtergevel, bedoeld om de hooiwagens binnen te kunnen rijden en om gereedschap te drogen te hangen.
De hoofdingang, met een mooi bovenlicht, bevindt zich in de voorgevel. Hij geeft toegang tot de voorkamer met een haard die nog origineel tegelwerk bezit met een oud Sallands motief. In dat tegelwerk zit een klein kijkraampje dat een doorkijkje geeft naar de deel. De boer kon zo de koeien in de stal in de gaten houden.
In het voorhuis vinden we verder een ouderwetse opkamer met daaronder een kelder en een knechtenkamer op de voorzolder. Muurankers in de voorgevel geven het jaar 1742 aan, een aanwijzing voor een zekere ouderdom van de boerderij. Dat alléén is nog niet voldoende bewijs; de muurankers kunnen ook simpelweg als versiering aangebracht zijn. Erve Oude Zeysveld bezit echter nog andere interessante elementen die wijzen op een hoge ouderdom. We gaan ze eens bekijken.
De gebinten
Het meest interessant is de constructie. Die bestaat uit zes in elkaars verlengde geplaatste eikenhouten gebinten, elk van twee stijlen, verbonden door een dwarsbalk. Samen vormen ze een hoofdbeuk met aan beide zijden een zijbeuk. Niet de muren, maar de gebinten zijn de draagconstructie. De muren werden achteraf tussen de gebinten gemetseld: een zogenaamde vakwerkmuur.
Het geheel werd afgedekt met een de muren overkragende, tot laag bij de grond doorlopende hoge kap. Wat het gebint van boerderij Zeysveld bijzonder maakt, is de vorm van het korbeel: de schuinstaande balk die de stijl met de balk verbindt. Vorm en decoratie van zo’n korbeel vertellen iets over de tijdsperiode waarin hij gemaakt is. De korbelen van Erve Zeysveld zijn licht gekromd en niet gekantvlakt, een typerend vorm voor de 17e eeuw.
Op één van de korbelen zijn nog originele merktekens te vinden, een zogenaamd telmerk. Timmerwerk werd vroeger ter plekke, op de bouwplaats, in elkaar gezet en van een teken voorzien om de positie in het totale bouwwerk aan te geven. Het telwerk op de korbeel bestaat uit vier korte strepen. Het klopt. Het is inderdaad het vierde gebint gezien vanaf de voorgevel.
Ook het gebruik van eikenhout wijst op ouderdom.
De muren
Voor-, achter- en zijgevels zijn van baksteen, maar verschillend qua vorm, kleur en datering. Op diverse plaatsen is in het metselverband een zogenaamde klezoor, een kwart steen, gebruikt. Het gebruik van klezoren wijst op een bouwfase in de 17e eeuw. Na omstreeks 1700 werden niet langer klezoren, maar drieklezoren gebruikt.
Ook de kleur van de stenen is een indicatie voor de ouderdom. Een warme, oranje-rode kleur, veelal in verschillende tinten, is kenmerkend voor bakstenen uit de eerste helft van de 17e eeuw of ouder. Deze kleur wijst op gebruik van klei met relatief veel ijzeroxide (oer), iets wat in de bodem rond Heino veel voorkomt.
De bouwgeschiedenis
In de loop der tijden zijn er verbouwingen geweest. Een grote verbouwing dateert waarschijnlijk uit 1742, getuige de muurankers. In of omstreeks dat jaar werd een nieuwe voorgevel gemetseld ter vervanging van een lemen vakwerkgevel. Bouwsporen in de zuidoost en zuidwesthoek en een knik ter hoogte van voor- en achterhuis wijzen daar ook op: het voorhuis is daar breder en hoger dan het achterhuis.
De voorgevel heeft een mooie raampartij: één groot raam en twee kleine ramen, elk voorzien van luiken. Het grote raam heeft een kenmerkende roedeverdeling, beneden in een verhouding van 4 staat tot 5 (hxb), en boven 2 staat tot 5; de kleine ramen ieder 3 staat tot 3. Dit type raam wijst op een bouw van de muur in de 18e eeuw, wat ook weer klopt met het jaartal van de muurankers.
De gebinten, het metselverband en de gebruikte steensoort wijzen op een hogere leeftijd dan de muurankers en de raampartijen aangeven: ruim een eeuw ouder. Onze schatting: begin 17e eeuw.
Wat oude gebinten en steensoorten ons al niet kunnen onthullen.
Kortom, Erve Oude Zeysveld is z’n monumentenstatus meer dan waard! Om zuinig op te zijn!
Colofon
Erve Oude Zeysveld, kwartaalblad Omheining, juni 2017, Herman Holtmaat en Herman Overkamp
