Dagloners
In het bevolkingsregister van de oude gemeente Heino komen ontzettend veel mensen (vooral mannen) voor die van beroep ‘dagloner’ waren.
Wat was een dagloner?
Een dagloner was iemand die zich per dag verhuurde voor bepaalde werkzaamheden, vaak in de land- en tuinbouw, in de bouw en in havens (laden en lossen). Na het werk keerde hij meestal terug naar huis. Als het werk langer duurde dan één dag en ver van huis was, dan sliep hij tegen betaling op een logeeradres of ergens op een strozak.
Hij werkte wanneer het hem uitkwam en tegen een afgesproken bedrag per uur. Hij was dus vrijer dan een knecht maar liep ook het risico dat er niets te doen was. Dagloners werden namelijk vaak alleen ingehuurd als er een piek in het werk was. Zoals bij het zaaien, maaien, hooien en oogsten van gewassen of als een vaste knecht ziek was. Wij zouden hem tegenwoordig zzp’er noemen.
Een dagloner was dus geen knecht, want die verhuurde zich per jaar en was ook vaak in de kost bij zijn opdrachtgever. Een knecht kon in alle beroepen actief zijn. Hij werkte iedere dag op dezelfde plek voor een vast, van tevoren afgesproken, jaarbedrag.
Hoe zag het leven van een dagloner eruit?
Dagloners bezaten of pachtten vaak een kleine katerstede. Met wat vee, vaak een geit omdat een koe te duur was, voorzag hij zijn gezin van melk, boter en/of kaas. Geiten stonden meestal buiten aan een touw (aan de stik) in een weilandje of in de berm. Ook werden ze ’s morgens vroeg naar een verzamelplaats (de sikkenbrink ) gebracht en vandaar door een hoeder naar een meent gedreven voor begrazing. ’s Avonds kwamen ze weer terug om gemolken te worden.
Sommigen hielden ook een varken. Dat leverde na een jaar voeren van etensresten en overtollig groen biggen op die verkocht konden worden. Op één na, want de zeug werd in november geslacht. Het vlees werd geconserveerd door het te roken of op zout of in het zuur te leggen. Na het slachten werd bloedworst en/of balkenbrij gemaakt van delen die niet bewaard konden worden.
Kippen waren er voor de eieren en het vlees. Een moestuin bracht de nodige seizoengroenten op. Wat overbleef werd in het zout gelegd, zoals zuurkool en snijbonen. Aardappelen ging in een kuil gevuld met stro, en fruit werd geweckt.
Vrouw en kinderen voerden de dieren en deden het werk in de moestuin. Het zwaardere werk was voor de man na zijn dagwerk. Zo voorzagen ze zich in de dagelijkse behoeften.
Voor de andere kosten, zoals pacht en kleding, moest de man als dagloner uit werken gaan. Hij meldde zich ’s morgens vroeg op een bepaald punt en werd daar opgehaald door de landbouwer die werk had. Met loven en bieden werd een uurprijs afgesproken. Was er meer werk dan voor één dag, dan ging de dagloner de dag daarop rechtstreeks naar de landbouwer waaraan hij zich had verhuurd.
Dagloners vormden ook vaak een groep. Zo’n groep ging bijvoorbeeld gezamenlijk maaien bij grote veeboeren die veel hooi moesten oogsten of ging waterwegen graven.
Als een dagloner ziek werd dan verviel het gezin bijna direct in armoede. Vaak werd er dan door de diaconie van een kerkgenootschap bijgesprongen. Sociale voorzieningen bestonden toen nog niet.
Wat verdiende een dagloner in 1908?
In de staatjes kun je zien dat een grasmaaier in Heino het meest verdiende, namelijk 15 tot 18 cent per uur. Tijdens de oogsttijd was het dagloon dubbel zo hoog, maar daar moest je ook 10 uur voor werken.
Losse arbeiders hadden een jaarloon van 210 gulden, dat was gemiddeld 4 gulden per week. Vaste arbeiders verdienden minder, maar werkten daar korter voor.
Inwonende volwassen knechten hadden een jaarloon van ongeveer 150 gulden. Daar hadden ze ook kost en inwoning voor. De meiden moesten het doen met zo'n 80 gulden per jaar.
Arbeid werd soms ook betaald met wederdienst: voor gebruik van het land van de boer, hielp je mee in de oogsttijd; voor het werk van de arbeider deed de boer 'paardenwerk' voor hem.
