De markt
De historie van veemarkt, eiermarkt en weekmarkt in Heino
Al in 1717 had Hendrik Kortenhorst bij de Nicolaaskerk een boerderij met daarnaast een bakkerij en herberg. Het was een druk bezocht café omdat er veel reizigers langs kwamen, zeker na de aanleg van de Rijksstraatweg door het dorp.
Bondscafé Hazelhorst
In 1874 kwam Hendrik Hazelhorst op het café, dat vanaf toen Bondscafé Hazelhorst ging heten. Om zijn klanten terwille te zijn, had hij een goede toegangsweg nodig. Dat werd het Hazelhorstwegje, soms ook Hazelhorstweggie genoemd, een stukje Dorpsstraat dat tegenwoordig dwars over het huidige Marktplein zou lopen.
Met de aanleg van dat wegje sneed men een stuk bouwland af van een groter complex van akkers. Dat werd de Tip, een puntje grond, waar aan de ene kant de Dorpsstraat langs liep en aan de andere kant dus het Hazelhorstweggetje. Het was het eigendom van de Hervormde kerk, die de grond ter beschikking stelde aan dorpsgenoten voor moestuintjes en het was omgeven door heggen.
Verzoek om veemarkt
In 1883 diende een aantal inwoners een verzoekschrift in bij de gemeenteraad waarin zij "het wenschelijk betoogen, dat alhier een jaarlijksche veemarkt mogt gehouden worden." De gemeenteraad ging akkoord.
Op 20 oktober 1883 was de eerste veemarkt in Heino een feit. Hij werd gehouden op het pleintje vóór café Hazelhorst en dan verder rond de kerk richting Stationsweg. Er werd ruim 200 stuks vee aangevoerd dat aan het hek van de kerk werd gebonden en de handel was zeer levendig. Ook de daaropvolgende veemarkt van 1884 was met 300 stuks vee en goede prijzen een groot succes.
Eén markt per jaar. Was dat niet een beetje weinig voor Heino? Andere gemeenten in de omgeving hadden een voorjaarsmarkt én een najaarsmarkt. Heino kon niet achterblijven. Vanaf 1890 werd op de derde donderdag in april dan ook een voorjaarsmarkt gehouden.
De eiermarkt
De jaren twintig waren hoogtijdagen voor agrarische markten. In 1925 kwam er naast de jaarmarkt ook een weekmarkt voor boter, eieren, varkens en pluimvee. De eerste werd gehouden op maandag 22 maart 1925. Vooral de aanvoer van eieren was gigantisch met 100.000 stuks. Op 23 maart stond in de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant het volgende artikel:
Delpher, Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, 23 maart 1925
Omdat de cijfers niet juist waren, werd dit een paar dagen later gecorrigeerd. “...niet minder dan 25 kramen, zoowel van ingezetenen als vreemdelingen. De ijver, waarmee voor de verschillende artikelen afname werd gevraagd, gaf een gezellig cachet aan het geheel toch al zoo bedrijvig gedoe van dooreen wiemelende en wriemelende boeren en kooplieden.”
Terrein te klein
Het was al snel duidelijk dat de ruimte bij Hazelhorst en rond de kerk niet groot genoeg was voor alle aanvoer. Men overwoog een deel van de markt naar een andere locatie in het dorp te verhuizen, bijv. naar de Sikkenbrink op de hoek van de Vlaminckhorstweg. Maar de raad wilde de markt liever geconcentreerd houden op één plek in het dorp. De beste optie was meer grond rond de kerk te gebruiken.
Op 22 juni 1926 sloot de gemeente een huurovereenkomst met de kerk voor een stuk grond aan de noordkant, buiten het hek van de kerk, plus een strook van 11 meter breed die daar direct op aansloot. De overeenkomst ging in op 1 januari 1926 en de jaarlijkse huurprijs was 5 gulden. De raad besloot ook tot verharding. Dat moest gebeuren met vrijkomende klinkers van de Stationsweg, die gedeeltelijk werd vernieuwd.
Terrein nog steeds te klein
Toch bleek het terrein nog steeds te klein. Vooral de eiermarkt nam een grote vlucht. Er werden gemiddeld zo’n 150.000 eieren aangevoerd. De kerk bleek in 1928 bereid ook de Tip te verhuren, de punt aan de noordkant waar de pomp staat. De moestuintjes met de heggen daaromheen moesten wijken voor de verharding.
In de notulen van de gemeenteraadsvergadering lezen we het volgende:
"Namens Kerkvoogden en Notabelen der Nederlandsch Hervormde Gemeente is bericht ingekomen, dat ze hun besluit omtrent het z.g. "tipje" (daar waar nu de pomp staat) voor vergroting van het marktplein slechts wenschen af te staan voor de huursom van f 25,- per jaar handhaven. Mocht de gemeente deze voorwaarden niet willen aanvaarden, dan verzoeken ze te willen zorgen, dat zand, thans reeds op het bewuste terrein aangebracht, vóór 1 April e.k. worde verwijderd en ook de vernielde heg worde hersteld. Noodgedwongen, immers vergrooting van het marktterrein is beslist noodig, wordt besloten de gestelde voorwaarden te aanvaarden".
Markt verschuift naar de tip
Zo verschoof het marktplein geleidelijk naar de noordzijde van de kerk en de markt verhuisde mee. Op de hoogtijdagen van de eiermarkt stonden rijen tafels met daarop manden en korven vol eieren langs zowel het Hazelhorstweggetje als de Dorpsstraat. De Oostelijke Pluimvee Coöperatie besprak de situatie zelfs in hun Algemene Vergadering. Zij slaagden er maar niet in vaste voet aan de grond te krijgen in Heino. Volgens hen beschouwden de vrouwen de eiermarkt als "een soort van feestdag".
Toch ontkwam de eierhandel ook niet aan schaalvergroting. Na de oorlog werd de eiermarkt afgeschaft en dat gebeurde in 1957 ook met de veemarkt in Heino die niet meer kon concurreren met de spectaculair groeiende veemarkt in Zwolle. De verhuizing van de markt naar de andere kant van de kerk bleef echter en kreeg zijn definitieve beslag toen in 1953 de hele dorpskom opnieuw werd bestraat.
Colofon
Markt in Heino, J. Weerts, Omheining, jaargang 1989, editie maart, oktober en december.
Heino. Een geschiedenis van mens en plaats, Jan Bieleman, 1880, Uitgeverij Waanders
Overig archiefmateriaal van de vereniging voor Heemkunde 'Omheining'.
