Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming
Het vraagt enige verbeeldingskracht om je te realiseren dat de Nicolaaskerk in het midden van Heino van oorsprong een rooms-katholieke kerk was en Sint Nicolaaskerk heette. De kerk was het bezit van het Benedictijnerklooster Mons Sancte Marie bij Hasselt, later bekender geworden onder de naam Zwartewaterklooster. Het was niet zo vreemd dat de kerk rooms-katholiek was, want een ander geloof was er op dat moment nog niet in Nederland.
Beeldenstorm
Dat veranderde in 1566, toen tijdens de Reformatie het protestantisme voet aan de grond kreeg en de beeldenstorm plaatsvond. Die bracht grote plunderingen met zich mee. Ook in Heino, waar in 1580 de gelovigen uit hun kerk werden verdreven, de altaren en beelden in de kerk werden vernield en de pastoor uit zijn huis werd gezet. Niet iedereen liet dit zomaar over zich heenkomen en er was dan ook een groot aantal pastoors die weigerden zich te laten reformeren tot predikant en in het geheim zielzorg bleven uitoefenen in schuilkerken. Zo werden in het geheim katholieke erediensten gehouden op boerderij Lierderholthuis en op katerstede de Verver aan de Verversweg, die tot 1845 fungeerde als schuurkerk. De diensten werden oogluikend toegestaan, veelal tegen betaling. Het gebouw mocht niet als kerk opvallen.
Schuurkerk en pastorie in Lierderholthuis
In 1674 herwonnen de katholieken het recht op hun geloof. In 1685 kwam de missionaris Henricus van der Gracht naar Heino. Hij vestigde zich op het spieker (buitenhuis) bij boerderij Lierderholthuis. In datzelfde jaar werd naast het spieker een schuurkerk en een pastorie gebouwd. Zo ontstond op het Lierderholthuis een missiecentrum met een schuurkerk. Veel rooms-katholieke inwoners van Heino liepen via kerkpaden naar deze schuurkerk om de mis bij te wonen. In 1776 kregen Lierderholthuis en Heino tezamen een eigen pastoor. Lierderholthuis bleef voor Heino'ers nog lange tijd het centrum van de katholieke zielzorg. Dat veranderde na 1856 toen aartsbisschop Zwijsen de Koning adviseerde om de parochies Lierderholthuis en Heino te splitsen.
Een eigen kerk in Heino
In de periode 1838-1853 waren al diverse pogingen ondernomen om in Heino een zelfstandige kerk te stichten voor de rooms-katholieken. Meestal ketsten die af op de financiën, maar in 1853 kwam er toch schot in de zaak. Een commissie bestaande uit de heren H.W. Wolters, W. Hooglugt, W.A. Blom, H. Klomp en notaris N.P.M. van Bael schreef een brief aan de aartsbisschop in Utrecht waarin ze aandrongen op spoed. Een groot deel van de benodigde 5000 tot 7000 gulden was al bij elkaar gebracht. De aartsbisschop wilde het plan steunen. Hij droeg de leden wel op te zorgen voor een zelfstandige rooms-katholieke parochie in Heino.
Oprichting van een parochie en bouw van een kerk
Bij Koninklijk Besluit van 18 maart 1857 werden de plannen tot oprichting van de parochie, bouw van de kerk en de pastorie en aanstelling van een pastoor goedgekeurd. Een maand later kon de bouw van start. Helaas wilde het werk maar niet vlotten en bijna een jaar later was de kerk nog steeds niet voltooid. “Binnen stonden nog steeds de steigers. De ramen hadden nog geen glas en er lag nog geen vloer. Men moest staan en knielen in het zand!” Er waren geen banken en versierselen, geen beelden , geen staties en geen preekstoel. Toch werd de kerk op 16 februari 1858 ingezegend en in gebruik genomen en op 20 februari 1858 werd de parochie Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart te Heino opgericht. Nog maar relatief kort geleden (1996) werd in het hertenkampje bij de R.K. kerk de gedenksteen teruggevonden die was gewijd aan de voltooiing van de kerk op 25 september 1858.
Een nieuwe kerk
Vijftig jaar later bevond de Waterstaatskerk zich in zeer slechte staat en al voor de Eerste Wereldoorlog waren er plannen voor een nieuwe parochiekerk. Een groot deel van de benodigde gelden werd door een onvermoeibare pastoor Eekwielens bij elkaar gebracht via een collecte onder de inwoners van Heino. Een schenking en een lening zorgden voor de rest. Op 29 augustus 1923 vond de eerstesteenlegging plaats en op 7 oktober 1924 werd de kerk ingewijd. De kerk had drie luidklokken: Theresia (104 cm, 700 kilo), Henricus (86 cm, 410 kilo) en Maria (76 cm, 264 kilo).
Schade in Tweede Wereldoorlog
In 1943 werden de drie klokken door de Duitsers geroofd. Ze konden dankzij een rijksvergoeding en giften van parochianen in 1949 worden vervangen door nieuwe. Kerk, toren, school, parochiehuis en kosterswoning werden tijdens de bevrijding in 1945 door oorlogsgeweld getroffen. De torenspits en de leibedekking waren door granaattreffers zo zwaar beschadigd, dat sloop en reconstructie de enige optie was. De herstelwerkzaamheden waren in april 1946 grotendeels voltooid. Ze veranderden het aanzien van de toren drastisch: de klok kreeg een hogere plek in de toren, er kwamen twee galmgaten in plaats van drie en de spits was veel steiler.
Andere renovaties in latere jaren betroffen de reparatie van het kruis en de haan op het torendak, reparatie van de galmborden en de installatie van een elektrisch luid- en torenuurwerk (1983), renovatie van het kerkgebouw, aanpassing van het priesterkoor en vervanging van leien op het dak (1993/1994) en vernieuwing van de wijzers en aanbrengen van verlichting (1999).
150 jaar parochie Onze Lieve Vrouwe Tenhemelopneming
In 2008 bestond de parochie en de kerk Onze Lieve Vrouwe Tenhemelopneming 150 jaar. Ter ere daarvan werd een prachtig boek uitgegeven waarin de geschiedenis van kerk, parochie, pastorie, scholen, parochiehuis en kosterswoning uitgebreid zijn beschreven. De informatie in dit venster geeft alleen een samenvatting van de kerkgebouwen. Het interieur, de scholen, het parochiehuis, de pastorie enz. zijn of worden in aparte vensters omschreven.
Colofon
"Zomaar een dak", 150 jaar parochie Onze lieve vrouw Tenhemelopneming te Heino, 1858-2008, Johan Seekles, Kees Mijnhout, Martin Overgoor en Anneke Westendorp
