Pastorie van de Nicolaaskerk
Met uitzondering van de periode 1958-1972 heeft voorzover wij nu weten de pastorie van de Nicolaaskerk altijd op dezelfde plek gestaan, namelijk op Statenweg 1, soms ook Stationsweg 3 genoemd.
- Er is een getekende plattegrond van de Pastorij en omliggende landerijen van Jan (Johannes) ter Pelkwijk uit 1788. Er is ook een schilderijtje waar een oude pastorie op staat. Het hangt in de consistorie van de kerk en is niet gedateerd of gesigneerd, maar moet van vóór 1810 zijn.
- Op de oude foto hiernaast uit 1905 zijn twee pastorieën zichtbaar, namelijk een nieuwe en daarachter een oude. De oude (2e) pastorie is gebouwd in 1810.
- De nieuwe (3e) pastorie van de foto werd gebouwd in 1905 en afgebroken begin jaren 1960.
- De vierde (tijdelijke) pastorie was villa Hazelhorst aan het Marktplein van ca 1958-1972.
- En ten slotte de laatste pastorie: die werd gebouwd in 1972.
De pastorie van 1788
Op 26 augustus 1769 werd op de NH pastorie in Heino Johannes (Jan) ter Pelkwijk geboren als zoon van Abraham ter Pelkwijk en Catharina Malecotius. Abraham ter Pelkwijk was predikant van de Nederduits Hervormde Nicolaaskerk te Heino van 1763 tot zijn overlijden in 1809. Jan ter Pelkwijk zou een bekende Zwollenaar worden. Naar hem werden het Ter Pelkwijkpark en de Ter Pelkwijkstraat vernoemd.
De oude pastorie op de foto uit 1905 lijkt niet erg op de pastorie op het schilderijtje, ook niet met wat creatief denkwerk. Wie weet, is het schilderijtje dus van een nog oudere pastorie.
De pastorie van 1810
Bij de bouw van de pastorie uit 1810 was timmerman Gerrit Jan Laanbroek sr namens de kerkvoogdij actief betrokken. Hij was afkomstig uit de Elshof en in 1794 in Heino komen wonen. Hij was de start van vele generaties Laanbroek-timmermannen en -aannemers.
In de 95 jaar dat de pastorie er stond, zouden er veertien predikanten wonen.
In 1905 was de woning inmiddels in deplorabele staat. Er zaten gaten in het dak en regen en wind hadden vrij spel in een woning die amper meer bewoonbaar was. Het was dus niet verwonderlijk dat dominee Eppo Ippius Fockens aan het einde van de winter van 1905, op 20 maart, de kerkvoogden en notabelen vroeg 'of er geen mogelijkheid was om een nieuwe te bouwen?' Er moest inderdaad 'iets' gebeuren.
Diezelfde avond namen de kerkvoogden en notabelen een besluit. Binnen zes weken was er een bedrag opgehaald van achtendertig honderd gulden en konden Gerrit Jan Laanbroek jr en Dieks Laanbroek (nazaten van Gerrit Jan Laanbroek sr) een tekening maken voor een nieuwe pastorie.
Het bepalen van de plek nam iets meer tijd in beslag. Dat kwam omdat er vóór de oude pastorie een lokaal stond dat nog maar kort geleden was gebouwd en dan nu afgebroken moest worden. Toch lieten kerkvoogden en notabelen zich hierdoor niet weerhouden. Er zou gebouwd worden net voor de 'oude pastorie', op eigen grond. Dieks Laanbroek had na inschrijving de opdracht gekregen en Gerrit Jan werd benoemd tot opzichter van het bouwproject.
De pastorie van 1905
De bouw van de pastorie begon in de maand mei van 1905. Dat juist Gerrit Jan jr opzichter werd voor de afbraak en de bouw van de nieuwe pastorie en dat Dieks het werk werd gegund was bijzonder. Zij zouden dus het pand dat hun groot-/overgrootvader had gebouwd, weer afbreken. De balken uit 1810 kregen in 1906 een nieuwe bestemming in de aannemerswerkplaats van Mannes en Dieks Laanbroek aan de Dorpsstraat 69.
Naast de pastorie werd ook een nieuw lokaaltje gebouwd voor bijeenkomsten van leden van de gemeente. Dit gebouwtje kreeg de naam 'Vrede'. Om dit gebouw nog in het voorjaar klaar te krijgen werd er in de winter van 1906 gewoon doorgewerkt door de metselaars en timmerlieden van Laanbroek. Het 'Lokaal voor Christelijken Arbeid VREDE' of 'lokaal Vrede', zoals het heette, heeft er ook niet lang gestaan. Eind jaren dertig voldeed het al niet meer. Toen een nieuw en veel groter Gebouw Vrede gezet aan de Bakenbeltsteeg (nu de Haarstraat).
Met het aanbrengen van grind op de laan van de Sationsweg naar de pastorie en rond het huis was het werk in de maand mei van 1906 afgerond en beschikte de dominee over een zeer grote woning.
Die woning was zo groot dat er ruimte was voor bijvoorbeeld de landbouwhuishoudschool. Die startte in Heino met 28 leerlingen, verdeeld over 2 groepen. Er was nog geen schoolgebouw, dus werden de kooklessen en de lessen in huishoudelijk werk gegeven in een kamer van de pastorie. Voor de directrice was een slaapplaats beschikbaar als zij na een late vergadering niet meer naar huis kon. En ook de kleuterklas vond een aantal jaren onderdak in twee kamers (en suite) op de benedenverdieping van de pastorie. Die werd toen bewoond door ds K.P. van der Graaf en zijn zus.
In deze NH pastorie bracht de bekende schrijver A. den Doolaard zijn eerste levensjaren door. Hij werd op 7 februari 1901 geboren in Zwolle, maar woonde tot 1904 in Heino, waar zijn vader sinds 1899 predikant was. Op 14 april 1901 werd hij gedoopt in de Nicolaaskerk in Heino.
Pastorie van 1958 tot 1972
Rond 1956 ontstonden concrete plannen voor een ‘bejaardendorp’ in Heino. Dat plan had twee redenen: de Diaconiehuisjes waar de bejaarden nu woonden aan de Canadastraat zouden worden gesloopt en de woningnood was hoog. De geplande locatie was de grond achter de pastorie. Dat de woning daarvoor moest wijken, was kennelijk geen probleem, want volgens een artikel in de krant was de pastorie ‘in haar huidige staat te groot en te kil voor normale bewoning door een dominee’.
En zo kwamen aan de Statenweg een groot bejaardentehuis en 27 woninkjes, het totaal met de naam De Maat. De pastorie verhuisde tijdens de werkzaamheden tijdelijk naar het Marktplein, naar de villa van Hein Hazelhorst, van beroep bierhandelaar en bakker, op de hoek van de Molensteeg (Marktstraat) en het Marktplein. Na zijn overlijden in 1958 was het huis namelijk vrijgekomen. De Nederlands Hervormde kerk nam de villa in gebruik als tijdelijke (4e) pastorie. Hier woonden de dominees Van der Graaf, Plenter en Obbink.
Zoals gezegd, was het maar tijdelijk, want in 1970 werden weer plannen gemaakt voor een nieuwe pastorie op de hoek Stationsweg/Statenweg. De plek verschoof iets meer naar de Stationsweg.
De villa van Hazelhorst werd verkocht aan de Rabobank, die de woning liet slopen voor een nieuw bankgebouw.
De pastorie van 1972
In 1972 was de nieuwe pastorie klaar.
Achtereenvolgens woonden daar de dominees H.W. Obbink, G.J. Stam, mw. F. Bergsma-Haverschmidt, G.C. Officer, J. Raatjes en mw. N.E. van der Horst-Kattenberg.
In de jaren 1990 werd de pastorie afgestoten. De activiteiten vonden vanaf dat moment plaats in 't Kerkhuus en de dominees woonden elders in het dorp.
De voormalige pastorie is nu een woonhuis.
Colofon
Diverse kwartaalbladen en het archief van Omheining
Delpher, diverse artikelen
www.dominees.nl
www.protestantsegemeenteheino.nl
Collectie Overijssel
Museum Sassenpoort
www.adendoolaard.nl
